ഭാരതത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ഭദ്രതയുടെ അടിസ്ഥാന ശിലകളിലൊന്നാണ് ധാതു സുരക്ഷ. ഇത് കേവലം ഒരു ഖനന വിഷയം എന്നതിലുപരി, രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയുമായി അഭേദ്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം, പ്രതിരോധം, സ്റ്റീൽ നിർമ്മാണം, ഇലക്ട്രിക് വാഹനങ്ങൾ (EVs), പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജം തുടങ്ങിയ നിർണ്ണായക മേഖലകളുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് ധാതുക്കളുടെ സുഗമമായ ലഭ്യത അനിവാര്യമാണ്. തന്ത്രപ്രധാനമായ ധാതുക്കളുടെ ആഭ്യന്തര വിതരണം ഉറപ്പാക്കാൻ സാധിച്ചില്ലെങ്കിൽ, വിദേശ ഇറക്കുമതിയെ അമിതമായി ആശ്രയിക്കേണ്ടി വരുന്നത് രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തികവും തന്ത്രപരവുമായ താൽപ്പര്യങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തും. ദശാബ്ദങ്ങളായി ഈ മേഖലയെ തളച്ചിട്ടിരുന്ന നിയമപരമായ അനിശ്ചിതത്വങ്ങൾ പരിഹരിക്കുക എന്നത് ഒരു വികസിത രാഷ്ട്രമെന്ന നിലയിലേക്കുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പ്രയാണത്തിൽ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.
നിയമപരമായ തർക്കങ്ങളും 2024-ലെ സുപ്രീം കോടതി വിധിയും
ഏകദേശം 35 വർഷത്തോളമായി ഇന്ത്യയിലെ ധാതു നികുതി സംവിധാനം കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന തർക്കങ്ങളുടെ നിഴലിലായിരുന്നു. 1957-ലെ മൈൻസ് ആൻഡ് മിനറൽസ് (ഡെവലപ്മെന്റ് ആൻഡ് റെഗുലേഷൻ) ആക്ട് (MMDR Act), ധാതു വികസനത്തിന്മേലുള്ള കേന്ദ്രത്തിന്റെ അധികാരവും നികുതി ചുമത്താനുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ അവകാശവും തമ്മിലുള്ള അതിർവരമ്പുകൾ വ്യക്തമായി നിർവചിച്ചിരുന്നില്ല.
1989-ലെ ‘ഇന്ത്യ സിമന്റ്സ് ലിമിറ്റഡ് തമിഴ്നാട് സർക്കാർ’ കേസിൽ റോയൽറ്റിയെ ഒരു നികുതിയായി കണക്കാക്കുകയും സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ അധികാരങ്ങളെ പരിമിതപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ 2024-ലെ ‘മിനറൽ ഏരിയ ഡെവലപ്മെന്റ് അതോറിറ്റി v. സെയിൽ (SAIL)’ എന്ന വിധിയിലൂടെ സുപ്രീം കോടതി ഈ നിലപാട് തിരുത്തി. റോയൽറ്റി എന്നത് നികുതിയല്ല, മറിച്ച് ഖനന അവകാശങ്ങൾക്കായി നൽകുന്ന ഒരു കരാർ പേയ്മെന്റ് (Contractual payment) ആണെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. എങ്കിലും, ഭരണഘടനയുടെ സ്റ്റേറ്റ് ലിസ്റ്റിലെ എൻട്രി 49 പ്രകാരം ധാതുക്കൾ അടങ്ങിയ ഭൂമിയിന്മേൽ നികുതി ചുമത്താൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് അധികാരമുണ്ടെന്ന കോടതിയുടെ നിരീക്ഷണം ഒരു പുതിയ പ്രതിസന്ധിക്ക് വഴിയൊരുക്കി. ഇത് സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് ഉയർന്ന ലാൻഡ് ടാക്സ് വഴി നികുതി ഭാരം വർദ്ധിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു ‘പിൻവാതിൽ’ (Backdoor) തുറന്നു നൽകുകയും വിപണിയിൽ വലിയ അസ്ഥിരതയ്ക്ക് കാരണമാവുകയും ചെയ്തു.
2026-ലെ ഭേദഗതിയും നികുതി ഏകീകരണവും
സുപ്രീം കോടതി വിധിയിലൂടെ സംജാതമായേക്കാവുന്ന വിപണിയിലെ വിഭജനം തടയാൻ കേന്ദ്ര സർക്കാർ നിയമപരമായ അധികാരം വിനിയോഗിച്ചു. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 12-ന് ലോക്സഭയും തൊട്ടടുത്ത ദിവസം രാജ്യസഭയും പാസാക്കിയ ‘ഖനികളും ധാതുക്കളും (വികസനവും നിയന്ത്രണവും) ഭേദഗതി ബിൽ, 2026’ ഇതിൽ നിർണ്ണായകമാണ്. നിക്ഷേപ സൗഹൃദവും പ്രവചിക്കാവുന്നതുമായ ഒരു നികുതി ചട്ടക്കൂട് ഒരുക്കുക എന്നതാണ് ഈ ബില്ലിന്റെ ലക്ഷ്യം.
ഭേദഗതിയിലെ പ്രധാന തന്ത്രപരമായ നീക്കങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്
നികുതി പരിധി നിശ്ചയിക്കൽ:
സംസ്ഥാനങ്ങൾ ചുമത്തുന്ന അധിക നികുതികൾക്കും സെസുകൾക്കും വ്യക്തമായ നിയമപരമായ പരിധി (Statutory limits) നിശ്ചയിക്കുന്നു.
ഭൂമി നികുതിയിലെ നിയന്ത്രണം: ധാതുക്കൾ അടങ്ങിയ ഭൂമിയിന്മേൽ (Mineral-bearing land) സംസ്ഥാനങ്ങൾ അമിത നികുതി ചുമത്തി കേന്ദ്രത്തിന്റെ പരിധികളെ മറികടക്കുന്നത് ഈ ബിൽ തടയുന്നു.
യഥാസ്ഥിതി നിലനിർത്തൽ: നിലവിലുള്ള റോയൽറ്റി, ലേല പ്രീമിയം (Auction premium) എന്നിവയിൽ മാറ്റം വരുത്താതെ തന്നെ അധിക നികുതികളെ ഏകീകരിക്കുന്നു.
വിപണി സ്ഥിരത: ഒരു മിനറൽ എവിടെ ഖനനം ചെയ്യുന്നു എന്നതിനനുസരിച്ച് അതിന്റെ വിലയിൽ വലിയ വ്യത്യാസം വരുന്നത് ഒഴിവാക്കി ദേശീയതലത്തിൽ ഏകീകൃത സ്വഭാവം ഉറപ്പാക്കുന്നു.
നിക്ഷേപകരുടെ ആത്മവിശ്വാസവും സാമ്പത്തിക ആഘാതവും
ഖനന മേഖലയിലെ ദീർഘകാല നിക്ഷേപങ്ങൾക്ക് നികുതി വ്യവസ്ഥയിലെ വ്യക്തതയും പ്രവചനക്ഷമതയുമാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനം. 2024-ലെ വിധിക്ക് പിന്നാലെ, 2004-05 കാലഘട്ടം മുതലുള്ള നികുതി കുടിശ്ശിക ഈടാക്കാൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് അനുമതി ലഭിച്ചത് ഖനന കമ്പനികൾക്ക് ആയിരക്കണക്കിന് കോടി രൂപയുടെ ബാധ്യതയുണ്ടാക്കിയിരുന്നു. 2026-ലെ ഭേദഗതി പ്രകാരം, പുതിയ നിയമം വരുന്നതിന് മുൻപ് അടയ്ക്കാത്ത മുൻകാല ബാധ്യതകൾ (Unpaid retrospective levies) അസാധുവാക്കപ്പെടും. ഇത് നിക്ഷേപകർക്ക് വലിയ ആശ്വാസമാണ്.
കൂടാതെ, ഖനന പ്രവർത്തനങ്ങൾ എളുപ്പമാക്കുന്നതിനായി പെർഫോമൻസ് ബാങ്ക് ഗ്യാരന്റികൾക്ക് പകരമായി ‘ഇൻഷുറൻസ് ഷുവർട്ടി ബോണ്ടുകൾ’ (Insurance Surety Bonds) അവതരിപ്പിച്ചത് ധനസമാഹരണം ലളിതമാക്കും. അമിതമായ സംസ്ഥാന നികുതികൾ ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദന ചിലവ് വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ഇന്ത്യൻ ധാതുക്കളെ അന്താരാഷ്ട്ര വിപണിയിൽ മത്സരക്ഷമതയില്ലാത്തതാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. നികുതി ഏകീകരണത്തിലൂടെ ഇറക്കുമതിയെക്കാൾ ലാഭകരമായി ആഭ്യന്തര ധാതുക്കൾ ലഭ്യമാകുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ സാധിക്കും.
വികസിത ഭാരതത്തിലേക്കുള്ള പാത
ലിഥിയം, കോബാൾട്ട്, നിക്കൽ തുടങ്ങിയവയ്ക്കൊപ്പം കോക്കിംഗ് കോളിനെ (Coking coal) തന്ത്രപ്രധാന ധാതുക്കളുടെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയത് രാജ്യത്തിന്റെ സ്റ്റീൽ വ്യാവസായിക ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ളതാണ്. ഈ പരിഷ്കാരങ്ങൾ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക സ്വയംഭരണത്തിന്മേലുള്ള കടന്നുകയറ്റമാണെന്ന വിമർശനം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, ദേശീയ വികസനത്തിനായി നികുതികളിൽ പരിധി നിശ്ചയിക്കാനുള്ള പാർലമെന്റിന്റെ അധികാരം പ്രയോഗിക്കുകയാണ് കേന്ദ്രം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.
‘ആത്മനിർഭർ ഭാരത്’, ‘വികസിത് ഭാരത് 2047’ എന്നീ ലക്ഷ്യങ്ങൾ കൈവരിക്കുന്നതിന് ധാതു നയത്തെ കേവലം വരുമാന മാർഗ്ഗമായി കാണാതെ, തന്ത്രപരമായ പരമാധികാരം ഉറപ്പാക്കുന്ന ഉപാധിയായി ഭാരതം മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. ഈ നിയമപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ ഖനന മേഖലയെ കൂടുതൽ സുതാര്യവും ആഗോളതലത്തിൽ മത്സരക്ഷമവുമാക്കുമെന്ന് നിസംശയം പറയാം.
